Odpowiedź na interpelację w sprawie wykorzystania zasobów ludzkich i infrastruktury drogowych przejść granicznych, na okoliczność przystąpienia Polski do układu z Schengen oraz propozycji programów osłonowych dla pracowników obsługujących dr
Szanowny panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 5 września 2006 r. (sygn. SPS-023-4364/06) przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Czesława Fiedorowicza w sprawie wykorzystania zasobów ludzkich i infrastruktury drogowych przejść granicznych na okoliczność przystąpienia Polski do układu z Schengen oraz propozycji programów osłonowych dla pracowników obsługujących drogowe przejście graniczne na obszarze działania lubuskiego oddziału Straży Granicznej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Pełne przystąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji układu z Schengen zależy zarówno od gotowości UE do rozszerzenia strefy Schengen o nowe państwa członkowskie, jak i od spełnienia przez nasz kraj określonych wymogów. Najistotniejszym z nich jest zapewnienie skutecznej ochrony i bezpieczeństwa zewnętrznej granicy UE, a równocześnie płynności jej przekraczania przez osoby i środki transportu. Drugim warunkiem jest umożliwienie swobodnego ruchu przez granicę wewnętrzną, tj. zniesienie kontroli granicznej z zachowaniem takich sił i infrastruktury, które umożliwią przywrócenie kontroli w przypadku wystąpienia takiej potrzeby. Zniesienie i przywrócenie kontroli granicznej na granicy wewnętrznej UE będzie następowało w trybie art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej (Dz.U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1944, z późn. zm.), tj. na podstawie rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji. Ponadto na podstawie art. 17b cytowanej ustawy Rada Ministrów wyda rozporządzenie dotyczące rodzaju obiektów i wyposażenia, których utrzymanie jest niezbędne do sprawnego przywrócenia kontroli granicznej osób. Podkreślić należy, iż pełna realizacja układu z Schengen i zniesienie kontroli granicznej na granicy wewnętrznej nie oznacza likwidacji obecności SG na tej granicy. Wynika to nie tylko z potrzeby zapewnienia możliwości przywrócenia na określony czas kontroli granicznej, lecz również z kontynuacji innych zadań formacji, np. kontroli legalności pobytu, transgranicznego przemieszczania odpadów, materiałów promieniotwórczych i jądrowych, materiałów wybuchowych, broni i amunicji czy ochrony szlaków komunikacyjnych o międzynarodowym znaczeniu oraz zwalczanie przestępczości. Ponadto funkcjonariusze Straży Granicznej będą wspierać działania policyjne w zakresie przywrócenia porządku publicznego. Zmienią się zatem formy realizacji zadań oraz ich miejsce. Przesunięcie Straży Granicznej w głąb kraju oznacza wyeliminowanie tych czynności, które dotychczas były wykonywane bezpośrednio w przejściach oraz na linii granicy. Pojawia się zatem konieczność uregulowania kwestii związanych z dotychczasową infrastrukturą graniczną. Odnosząc się do kwestii działań podjętych przez Straż Graniczną w zakresie zarządzania personelem uprzejmie informuję, że odbywa się ono na podstawie: - przyjętej przez Radę Ministrów Strategii Zintegrowanego Zarządzania Granicą w latach 2003-2005 r., - koncepcji systemu ochrony granicy państwowej i kontroli ruchu granicznego dostosowanego do standardów układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. i porozumienia wykonawczego z dnia 19 czerwca 1990 r. o realizacji układu dotyczącego stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach, - programu oraz harmonogramu realizacji zadań określonego w ww. koncepcji, - zaakceptowanej w dniu 25 marca 2005 r. przez Komendanta Głównego Straży Granicznej Struktury organizacyjnej oddziałów, placówek i pododdziałów odwodowych Straży Granicznej na przyszłej granicy wewnętrznej Schengen. Biorąc pod uwagę stopień ukompletowania (według stanu na dzień 31 grudnia 2005 r.) jednostek granicznych realizujących zadania na granicy wewnętrznej Unii Europejskiej (placówki SG ok. 70% i komendy oddziałów ok. 72%), odejścia ze służby funkcjonariuszy zawodowych w związku z osiągnięciem wysługi emerytalnej (ok. 150 osób rocznie) oraz planowane: - ilościowe zmniejszenie jednostek granicznych (placówek SG) na granicy wewnętrznej, - nieuzupełnianie wakatów w pozostałych jednostkach granicznych na tej granicy, - przesunięcia uwolnionych limitów zatrudnienia na granicę zewnętrzną w celu uzupełnienia ukompletowania funkcjonujących tam placówek, daje podstawę, aby twierdzić, że nie będzie potrzeby alokacji funkcjonariuszy z granicy wewnętrznej na zewnętrzną. Ponadto przewiduje się, iż na granicy wewnętrznej pozostanie ok. 70% obecnego stanu etatowo-ewidencyjnego funkcjonariuszy zawodowych. Do ich zadań należeć będzie m.in.: - prowadzenie działań granicznych (samodzielnie i ze służbami państw sąsiednich, Policją i innymi uprawnionymi organami), - prowadzenie stałego i doraźnego nadzoru strefy działania ze szczególnym uwzględnieniem dróg przecinających granicę państwową, innych ważnych tras oraz miejsc w terytorialnym zasięgu działania placówki, - organizacja posterunków kontrolnych w celu prowadzenia doraźnych działań kontrolnych, - dokonywanie zatrzymań sprawców naruszeń przepisów, - prowadzenie czynności dochodzeniowo-śledczych wobec sprawców naruszenia przepisów - w zakresie właściwości SG, - realizacja procedur związanych z readmisją oraz wszczynaniem postępowań administracyjnych związanych z wydaleniem cudzoziemców, - współpraca i wymiana informacji z Policją, Służbą Celną, Strażą Ochrony Kolei, Inspekcją Transportu Drogowego oraz służbami państw sąsiednich, - prowadzenie stałej analizy ryzyka i bieżącej oceny zagrożeń, - przygotowywanie raportów sytuacyjnych z terytorialnego zasięgu działania placówki, - utrzymywanie współpracy z ludnością pogranicza oraz samorządami lokalnymi. Planowane rozszerzenie zadań SG o ochronę szlaków komunikacyjnych o znaczeniu międzynarodowym (co wiąże się ze zniesieniem kontroli na granicach RP stanowiących granice wewnętrzne UE) będzie jedną z podstawowych form działania mobilnych grup przewidzianych w konwencji wykonawczej Schengen. Aktualnie nowe zadanie realizowane jest przez patrole prowadzące kontrolę na drogach, dworcach autobusowych i terenach kolejowych, tj. w miejscach gdzie nielegalni migranci przebywają najczęściej. Propozycje rozwiązań kwestii już istniejących przejść granicznych na polsko-niemieckim odcinku granicy państwowej w zakresie dotyczącym dokonywania kontroli granicznej są następujące: - wykaz istniejących przejść granicznych zawarty jest w załączniku nr 1 do Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o przejściach granicznych i rodzajach ruchu granicznego, sporządzonej w Bonn dnia 6 listopada 1992 r. Określono w nim miejsca dokonywania kontroli w odniesieniu do każdego z przejść, tj. na terytorium RP bądź RFN. Po zniesieniu kontroli granicznej nie będzie konieczna modyfikacja zapisów załącznika nr 1 w części dotyczącej miejsca dokonywania kontroli. Powyższe wynika z konieczności zapewnienia możliwości przywracania kontroli granicznej przez państwa Schengen w określonych przypadkach, - część obecnej infrastruktury odprawowej po stronie polskiej (pozostającej w dyspozycji SG, której utrzymanie należy do obowiązków wojewody) powinna pozostać bez większych zmian, aby umożliwić przywrócenie kontroli. Trwają prace nad wytypowaniem niezbędnych do tego celu przejść granicznych. Ponadto SG jest zainteresowana wykorzystaniem istniejącej infrastruktury dla mobilnych jednostek patrolowych oraz przyjmowania i przekazywania osób w ramach readmisji i rozporządzenia Dublin II Nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r., a także europejskiego nakazu aresztowania itp., - po przystąpieniu RP do realizacji układu z Schengen nie przewiduje się w istniejących przejściach granicznych utrzymywania infrastruktury i urządzeń służących aktualnie do przeprowadzania kontroli granicznej, tj. pawilonów kontrolerskich, stanowisk komputerowych itp. Wytypowane w przejściach granicznych pomieszczenia przeznaczone dla SG i służb państwa sąsiedniego powinny być wyposażone tylko w niezbędny sprzęt biurowy i punkty dostępowe do sieci teleinformatycznej, - pozostałe przejścia zmienią swój charakter. Tam, gdzie będzie to możliwe, ich obiekty będą przeznaczone na cele komercyjne, w tym na parkingi i wewnętrzne urzędy celne. W przewidzianych do otwarcia przejściach granicznych, zawartych w załączniku nr 2 do ww. umowy, oraz tworzenia nowych połączeń komunikacyjnych propozycje rozwiązań są następujące: - na odcinku Lubuskiego Oddziału SG planowane jest utworzenie nowych przejść granicznych: Siedlec - Zelc z przeznaczeniem dla pieszych i rowerzystów, Górzyca - Lebusz - rzeczne i Nowy Lubusz - Lebus - drogowe z przeprawą promową, Gubin - Guben (Wyspa Teatralna) przeznaczone dla ruchu osobowego, pieszego i rowerowego, a także żytowań-Coschen przeznaczone dla ruchu osobowego i towarowego pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej do 7,5 t, - zgodnie z wynikami prac Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej oraz grupy polsko-niemieckich ekspertów ds. przejść granicznych obydwie strony opowiadają się za zaniechaniem budowy infrastruktury odprawowej w przewidywanym do utworzenia drogowym przejściu granicznym Łęknica-Krauschwitz, gdzie prace znajdują się w fazie projektowej. Ponadto opowiadają się za tworzeniem jak największej liczby nowych połączeń komunikacyjnych bez potrzeby tworzenia infrastruktury odprawowej lub ograniczenia jej do minimum. Połączenia te (przejścia graniczne) przewidziane są do otwarcia dopiero po rozpoczęciu przez Polskę praktycznej realizacji w całości układu z Schengen. W przypadku konieczności przywrócenia kontroli na wewnętrznych granicach w takich przejściach będą ją realizować mobilne zespoły SG. Jednocześnie, odnosząc się do wspólnego podejścia SG i Policji Federalnej RFN do kwestii przejść granicznych na polsko-niemieckiej granicy państwowej, informuję, że kwestia przejść granicznych, w tym niezbędnej do zachowania infrastruktury została poruszona podczas obrad polsko-niemieckiej Grupy Roboczej ˝Granica˝. Delegacje obydwu stron chcą znaleźć racjonalne rozwiązanie pozwalające na minimalizację kosztów utrzymywania w przejściach granicznych infrastruktury niezbędnej dla realizacji zadań służb granicznych obydwu stron oraz dla przywrócenia kontroli. Podkreślić należy, iż minister SWiA będzie kontynuować prace zmierzające do rozwiązania kwestii przejść granicznych na polsko-niemieckiej granicy państwowej w zakresie związanym z dokonywaniem kontroli granicznej, które będą polegały m.in. na: - dalszym prowadzeniu prac mających na celu wytypowanie polsko-niemieckich przejść granicznych istotnych w przypadku ewentualnego przywrócenia kontroli granicznych, - uzyskaniu opinii strony niemieckiej w sprawie utrzymywania infrastruktury w przejściach granicznych znajdujących się na terytorium RFN, - przeprowadzeniu rozmów eksperckich na temat zarządzania granicami wewnętrznymi. Łączę wyrazy szacunku Sekretarz stanu Marek Surmacz Warszawa, dnia 3 października 2006 r.